TÀI LIỆU VỀ KHÁI NIỆM SÁNG KIẾN QUẢN TRỊ TOÀN CẦU

I. BỐI CẢNH

Năm 2025 đánh dấu kỷ niệm 80 năm thành lập Liên Hợp Quốc. Cách đây 80 năm, trên cơ sở nhìn nhận sâu sắc những bài học đau thương từ hai cuộc chiến tranh thế giới, cộng đồng quốc tế đã quyết định thành lập Liên Hợp Quốc, mở ra một thực tiễn hoàn toàn mới cho quản trị toàn cầu. Suốt 80 năm qua, tất cả các lý thuyết và thực tiễn về quản trị toàn cầu như: thể chế quốc tế lấy Liên Hợp Quốc làm trung tâm, trật tự quốc tế dựa trên nền tảng luật pháp quốc tế, các chuẩn mực cơ bản trong quan hệ quốc tế được xây dựng dựa trên tôn chỉ và nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc đã có những đóng góp mang tính lịch sử cho việc duy trì sự hòa bình và phát triển của thế giới .

Hiện nay tình hình quốc tế có nhiều biến động đan xen, Liên Hợp Quốc và chủ nghĩa đa phương đang phải chịu sự tấn công, thâm hụt quản trị toàn cầu không ngừng bị khuếch rộng. Cơ chế quốc tế hiện hành tồn tại ba hạn chế lớn: Một là, tính đại diện của “phương Nam toàn cầu” bị thiếu hụt nghiêm trọng. Sự trỗi dậy mang tính tập thể của các nền kinh tế mới nổi và các nước đang phát triển đòi hỏi phải nâng cao tính đại diện của phương Nam toàn cầu và sửa chữa các bất công trong lịch sử. Hai là, tính thẩm quyền bị xói mòn. Những tôn chỉ và nguyên tắc của Liên Hợp Quốc vẫn chưa đạt được sự chấp hành có hiệu quả, các nghị quyết của Hội đồng Bảo an bị chống đối, các hành vi như trừng phạt đơn phương vi phạm luật pháp quốc tế và phá hoại trật tự quốc tế. Ba là, tính hiệu quả cần phải được nâng cao gấp rút. Tiến độ thực hiện Chương trình Nghị sự 2030 về Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc bị chậm trễ nghiêm trọng; các vấn đề như biến đổi khí hậu, khoảng cách số ngày một thêm nhiều; các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, không gian mạng, vũ trụ đang thiếu vắng các thể chế quản trị.

Với tư cách là nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và là quốc gia đang phát triển lớn nhất, Trung Quốc luôn kiên định đóng vai trò là người thợ kiến xây hòa bình cho thế giới, là nhân tố cống hiến cho sự phát triển của toàn cầu, là người giữ gìn trật tự quốc tế và nhà cung cấp sản phẩm công cộng. Trung Quốc đề xuất Sáng kiến Quản trị Toàn cầu nhằm tập trung vào câu hỏi mang tính thời đại “xây dựng một hệ thống quản trị toàn cầu như thế nào và cải cách hoàn thiện hệ thống ấy ra sao”, với nguyên tắc căn bản là bảo vệ tôn chỉ và nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc và thực hành quan điểm về quản trị toàn cầu “cùng bàn bạc, cùng xây dựng và cùng hưởng lợi”, thúc đẩy xây dựng một hệ thống quản trị toàn cầu công bằng hơn và hợp lý hơn, cùng nhau hướng tới Cộng đồng chia sẻ tương lai của cả nhân loại.

II. Khái niệm hạt nhân

1. Kiên định bình đẳng chủ quyền. Đây là tiền đề hàng đầu của quản trị toàn cầu. Bình đẳng chủ quyền là quy chuẩn quan trọng nhất để chuẩn hóa quan hệ giữa các quốc gia với nhau, đồng thời là nguyên tắc tiên quyết để Liên Hợp Quốc và các tổ chức, đơn vị quốc tế cùng nhau tuân thủ. Ý nghĩa cốt lõi của bình đẳng chủ quyền là mọi quốc gia, dù lớn hay nhỏ, mạnh hay yếu, giàu hay nghèo, đều phải được tôn trọng chủ quyền và phẩm giá; công việc nội bộ không thể bị can thiệp; có quyền tự quyết lựa chọn chế độ xã hội và con đường phát triển; có quyền tham gia bình đẳng, quyết định bình đẳng và thụ hưởng bình đẳng trong tiến trình quản trị toàn cầu. Cần thúc đẩy dân chủ hóa quan hệ quốc tế, nỗ lực để hệ thống quản trị toàn cầu phản ánh và thể hiện nhiều hơn lợi ích và yêu cầu của đại đa số quốc gia, nâng cao tính đại diện và quyền phát ngôn của các nước đang phát triển.

2. Kiên định pháp trị quốc tế. Đây là sự đảm bảo cơ bản cho quản trị toàn cầu. Tôn chỉ và nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc là những nguyên tắc cơ bản được công nhận trong quan hệ quốc tế, phải được gìn giữ một cách tuyệt đối. Đối với những lĩnh vực mới nổi, cần đề ra các quy tắc quốc tế trên cơ sở được đồng thuận rộng rãi. Đảm bảo áp dụng một cách thống nhất và bình đẳng luật pháp và quy tắc quốc tế; không được áp dụng tiêu chuẩn kép, không áp đặt người khác. Cần bảo vệ tính uy tín và tính nghiêm túc của luật pháp quốc tế, các nước lớn đặc biệt phải đi đầu trong việc đề xướng và bảo vệ pháp trị quốc tế.

3. Kiên định chủ nghĩa đa phương. Đây là con đường cơ bản của quản trị toàn cầu. Lý luận nòng cốt của thể chế quốc tế và trật tự quốc tế hiện hành là chủ nghĩa đa phương. Cần giữ vững nguyên tắc “cùng bàn bạc, cùng xây dựng và cùng hưởng lợi”, các vấn đề toàn cầu phải do tất cả cùng nhau thương thảo, hệ thống quản trị do tất cả cùng xây dựng, thành quả hệ quản trị do tất cả cùng thụ hưởng, không được làm theo chủ nghĩa đơn phương. Liên Hợp Quốc là mặt bẳng cốt lõi để thực hành chủ nghĩa đa phương và thúc đẩy quản trị toàn cầu, vai trò của tổ chức này phải được tăng cường chứ không được phép suy giảm. Các cơ chế đa phương toàn cầu và khu vực khác cần dựa trên lợi thế mình, phát huy tác dụng mang tính xây dựng và tránh bất cứ hành động nào mang tính phân biệt hay cô lập.

4. Kiên định lấy con người làm trung tâm. Đây là định hướng đánh giá của quản trị toàn cầu. Nhân dân của các quốc gia là chủ thể tham gia và hưởng lợi cơ bản của quản trị toàn cầu. Chỉ khi đặt phúc lợi của người dân làm mục tiêu, không ngừng mang đến niềm tin và sự kỳ vọng ổn định cho dân chúng thì hệ thống quản trị toàn cầu mới nhận được sự ủng hộ rộng rãi và vận hành hiệu quả. Cần thông qua việc cải cách và hoàn thiện quản trị toàn cầu để thúc đẩy phát triển chung nhằm mang lại cho người dân cảm giác được lợi nhiều hơn; dùng khả năng đối phó tốt hơn với những thách thức chung của nhân loại để mang lại cho người dân cảm giác an toàn hơn; dùng thúc đẩy lợi ích chung của các quốc gia và các nhóm khác nhau để mang lại cho người dân cảm giác hạnh phúc lớn hơn.

5. Kiên định đạt được hiệu quả thiết thực. Đây là nguyên tắc quan trọng của quan trị toàn cầu. Quản trị toàn cầu có hiệu quả thật hay không, quan trọng nhất là có thể giải quyết được những vấn đề thực tế hay không. Các chương trình nghị sự quản trị toàn cầu có quan hệ chặt chẽ với nhau, cần tăng cường phối hợp thống nhất, quy hoạch hệ thống và thúc đẩy đồng bộ. Cần giải quyết cả gốc lẫn ngọn, tìm kiếm các giải pháp bền vững. Vừa phải đứng trên các vấn đề cấp bách hiện nay, vừa phải để mắt đến các thách thức có tính chất lâu dài trong tương lai. Các nước phát triển cần chấp hành tốt trách nhiệm của mình, cung cấp nhiều nguồn lực và sản phẩm công cộng hơn. Các nước đang phát triển cũng cần đoàn kết tự cường, cống hiến trong phạm vi khả năng.

III. BƯỚC ĐI TIẾP THEO

Sau Sáng kiến Phát triển Toàn cầu, Sáng kiến An ninh Toàn cầu và Sáng kiến Văn minh Toàn cầu, thì Sáng kiến Quản trị Toàn cầu là một sáng kiến quan trọng khác do Trung Quốc đề xuất. Sáng kiến Phát triển Toàn cầu tập trung thúc đẩy hợp tác phát triển quốc tế; Sáng kiến An ninh Toàn cầu nhắm vào giải quyết tranh chấp quốc tế bằng đối thoại hiệp thương; Sáng kiến Văn minh Toàn cầu góp sức vào việc thúc đẩy giao lưu học hỏi giữa các nền văn minh; Sáng kiến Quản trị Toàn cầu thì tập trung vào phương hướng, nguyên tắc và lộ trình cải cách thể chế và cơ chế quản trị toàn cầu. Bốn sáng kiến này có các trọng tâm khác nhau, bổ trợ lẫn nhau, sẽ từ nhiều góc độ bổ sung năng lượng tích cực vào một thế giới đầy biến động, tiếp thêm động lực mạnh mẽ hơn cho quá trình phát triển và tiến bộ của nhân loại.

Sáng kiến Quản trị Toàn cầu với quan điểm cốt lõi “năm kiên trì” có cùng chung lý tưởng với tôn chỉ và nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc, thỏa mãn được kỳ vọng chung của đại đa số các quốc gia. Cải cách và hoàn thiện quản trị toàn cầu không phải là dẹp bỏ trật tự quốc tế hiện có, cũng không phải là dựng lên một con đường khác ngoài hệ thống hiện hành, mà là tăng cường khả năng thi hành và tính hiệu quả của hệ thống và cơ chế hiện có, khiến nó phù hợp hơn với tình hình biến đổi, đối phó với các thách thức toàn cầu kịp thời và hiệu quả hơn, phục vụ lợi ích của các quốc gia tốt hơn, đặc biệt là các nước đang phát triển. Dù bối cảnh quốc tế biến đổi như thế nào, Trung Quốc vẫn luôn kiên định bảo vệ hệ thống quốc tế mà trong đó Liên Hợp Quốc là cốt lõi và trật tự quốc tế dựa trên luật pháp quốc tế, kiên định đứng về lẽ phải đúng đắn của tiến trình lịch sử, cùng tiến lên với mọi lực lượng tiến bộ trên thế giới, không ngừng thúc đẩy xây dựng Cộng đồng Chia sẻ Tương lại của cả nhân loại, không ngừng nỗ lực vì sự nghiệp cao cả về hòa bình và phát triển của nhân loại.

Chúng tôi sẽ luôn giữ tinh thần “Giữ vững bản chất, đổi mới sáng tạo” và bao dung cởi mở, kiên định nguyên tắc “cùng bàn bạc, cùng xây dựng và cùng hưởng lợi”, dưới khuôn khổ của Sáng kiến Quản trị Toàn cầu, tăng cường trao đổi đồng đều về chính sách với các bên, tụ hợp nhận thức chung rộng rãi, không ngừng làm phong phú các phương thức và lộ trình cải cách, hoàn thiện quản trị toàn cầu.

Chúng tôi sẽ dựa vào Liên Hợp Quốc, các tổ chức quốc tế liên quan và cơ chế đa phương khu vực, tiểu vùng, áp dụng hành động tích cực với các bên để đóng góp trí tuệ và sức lực cho cải cách và hoàn thiện quản trị toàn cầu. Ưu tiên xem xét tăng cường trao đổi hợp tác trên các lĩnh vực có nhu cầu quản trị cấp bách và thâm hụt quản trị lớn như sửa đổi cấu trúc tài chính quốc tế, trí tuệ nhân tạo, không gian mạng, biến đổi khí hậu, thương mại, không gian vũ trụ; về việc kiên quyết gìn giữ uy tín và vị thế cốt lõi của Liên Hợp Quốc, việc hỗ trợ Liên Hợp Quốc thực hiện “Hiệp ước vì Tương lai” vv.. Tích cực gắn kết nhận thức chung, giữ chặt thành quả và tranh thủ gặt được thu hoạch sớm.

Nhân loại đã trở thành một cộng đồng chia sẻ tương lai, gắn bó mật thiết, tương hỗ lẫn nhau; tăng cường quản trị toàn cầu là lựa chọn đúng đắn để cộng đồng quốc tế cùng chia sẻ cơ hội phát triển và đối phó các thách thức chung có tính toàn cầu. Trung Quốc sẽ tăng cường hợp tác với các bên, cùng nhau tìm kiếm con đường cải cách và hoàn thiện quản trị toàn cầu, cùng mở ra triển vọng tươi sáng cho hòa bình, an ninh, thịnh vượng và tiến bộ.